AKT ga oid so'zlar glossariysi

• Abak
  Qadimgi greklar va rimliklarning tasmalarga ajratilgan taxtacha ko‘rinishidagi sanoq vositasi. Sanashda toshchalar yo...


• Aberratsiya
  Optik va elektron-optik tizimlarda tasvirlarning mayda detallari chetlarining surkalib ketishi ko‘rinishida namoyon b...


• Abonement pochta javoni
  Pochta aloqasi obyektlarida o‘rnatiladigan qulflanadigan qutichalardan iborat maxsus javon bo‘lib, bu qutichalar yozm...


• Abonent aldovi
  Tovlamachilikning eng oddiy turlaridan biri, bunda abonent boshlang‘ich abonent to‘lovini kiritadi, keyin esa uyali t...


• Abonent autentifikatsiya kaliti
  Uzunligi 128 bit bo‘lgan shifrlangan ketma-ketlik. Odatda, foydalanuvchini ro‘yxatga olish ma’lumotlari bilan birga a...


• Abonent bilan bog‘lanish mumkin bo‘lmaganda chaqiruvni qayta manzillash
  Abonent joylashgan vaqtda yacheykaning barcha radiokanallari band bo‘lgan, abonent izlash xabarlariga javob bermagan,...


• Abonent eshittirishi
  1. Cheklangan sondagi abonentlar uchun dasturiy eshittirishlarni uzatish. 2. Chegaralangan hududga yo‘ldoshlar orqali...


• Abonent guruhini chaqirish
  Muayyan abonent guruhiga kiruvchi barcha radiostansiyalar sozlangan chastotada chaqiruvni uzatish.


• Abonent identifikatori
  Bevosita zavodda har bir telefonga beriladigan o‘zgarmas kod. Ishlab chiqaruvchi va model kodini ichiga oladi.


• Abonent interfeysi
  Aloqa vositalarini foydalaniluvchi (oxirgi) uskuna bilan birlashtiradigan fizik zanjirlarning texnik-texnologik param...


• Abonent kanallar selektori
  Abonentga kabelli taqsimlash tizimi bilan ta’minlanadigan kanallar sonidan bitta kanalni tanlash imkonini deradigan q...


• Abonent konvertori
  Abonent uskunasining qismi hisoblanadigan va kabelli taqsimlash tizimi chastota kanallarini qabul qilgich mo‘ljallang...


• Abonent liniyasi
  1. Abonent stansiyasi bilan aloqa uzelining kommunikatsion uskunasi o‘rtasidagi liniya; ko‘pincha, telekommunikatsiya...


• Abonent oxirgi (terminal) qurilmasi
  Ma’lumotlar kanalining chetki (terminal) apparaturasi va ma’lumotlar oxirgi (terminal) uskunasining majmui. Izoh – Mo...


• Abonent pochta javoni
  Ko‘p kvartirali uyda, shuningdek, yetkazib berish uchastkasida o‘rnatiladigan, yozma xat-xabarlarni, davriy bosma nas...


• Abonent pochta qutisi
  Adresatlarga oddiy pochta jo‘natmalari, davriy bosma nashrlari, ro‘yxatga olinadigan pochta, kuryerlik jo‘natmalari, ...


• Abonent qurilmasi
  Telefon tarmog‘i abonentiga kommutatsiya stansiyasiga ulanish, abonentning tanlovi bo‘yicha maʼlumot uzatish, telefon...


• Abonent radioliniyasi
  «So‘nggi milya» muammosini hal etish va olisdagi foydalanuvchilar bilan aloqa o‘rnatish uchun mo‘ljallangan, simsiz u...


• Abonent radiotelegraf chaqiruvi
  Ko‘chma stansiyadan yoki ko‘chma yer stansiyasidan chiquvchi (yoki ular uchun mo‘ljallangan) hamda butun harakatlanis...


• Abonent raqami
  Muayyan joy yoki mintaqada aloqa xizmatlarini ko‘rsatuvchi kompaniya-operator tomonidan abonentga beriladigan telefon...


• Abonent raqamini termasdan takror chaqirish
  Otbo‘ydan va bog‘lanish uzilgandan keyin, mikrotelefonni telefon apparatining richagli uzib-ulagichidan olish bilan, ...


• Abonent stansiya qurilmasi
  Himoya vositalaridan hamda telefon tarmog‘ining har bir abonent liniyasi kommutatsion stansiyaning kirishida jihozlan...


• Abonent stansiyasi
  1. Aloqa kanallari orqali axborotni uzatish/qabul qilish maqsadida, uyali aloqa tarmog‘iga ulanadigan, elektraloqa si...


• Abonent tarmog‘i (foydalana olish tarmog‘i)
  Abonent terminallarini transport tarmog‘idan, shuningdek, mahalliy aloqani transport tarmog‘iga chiqmasdan foydalana ...


• Abonent tarmoqlagich
  Bitta yoki bir nechta abonent rozetkasi ulanishi mumkin bo‘lgan tarmoq nuqtasi.


• Abonent terminali
  1. Abonent xonasiga o‘rnatilgan va telekommunikatsiyalar tarmog‘iga ulangan, MChU o‘z ichiga olgan telekommunikatsiya...


• Abonent to‘lovi
  Telekommunikatsiyalar operatori tomonidan xizmatlardan foydalanish uchun abonentdan muntazam undiriladigan to‘lov.


• Abonent toifasi
  Mobil aloqa tarmog‘idagi abonentlarning xizmatlardan foydalanish huquqini aniqlash uchun ishlatiladigan parametrlar m...


• Abonent xizmati
  Abonentga telekommunikatsiya operatori tomonidan taqdim etiladigan xizmat turi.


• Abonent yozuvi
  Mobil tarmoqda abonent haqida maʼlumotlar saqlanadigan yozuv.


• Abonent
  Telekommunikatsiyalar operatori bilan tuzilgan shartnoma asosida telekommunikatsiyalar xizmatlaridan bevosita foydala...


• Abonentlar bazasi
  Telekommunikatsiya operatori abonentlari haqidagi barcha maʼlumotlar saqlanadigan maʼlumotlar bazasi.


• Abonentlik markazi (HLR)
  Mobil tarmoqlarda abonentlar haqidagi maʼlumotlarni saqlaydigan maʼlumotlar bazasi.


• Abonentlikni uzaytirish
  Abonentning telekommunikatsiya xizmatlaridan foydalanish muddatini uzaytirish jarayoni.


• Abonentni avtomatik aniqlash
  Telefon qo‘ng‘irog‘i qilinayotganda chiquvchi abonentning raqamini avtomatik aniqlash xizmati.


• Abonentni band qilish
  Chaqirilgan abonent liniyasining bandligi holati.


• Abonentni bloklash
  Abonentning xizmatlardan foydalanishini vaqtincha yoki doimiy cheklash.


• Abonentni chaqirish signali
  Chaqirilayotgan abonentga signal yuborish orqali ulanishni boshlash jarayoni.


• Abonentni identifikatsiya qilish
  Abonentni telekommunikatsiya tizimida aniqlash jarayoni.


• Abonentni ro‘yxatdan o‘tkazish
  Mobil tarmoqqa ulanayotgan abonent haqidagi maʼlumotlarni ro‘yxatdan o‘tkazish jarayoni.


• Abonentni yo‘naltirish
  Chaqiruvlarni boshqa abonent raqamiga yo‘naltirish xizmati.


• Abonentning mobil qurilma identifikatori (IMEI)
  Mobil qurilmaning noyob identifikatsiya raqami.


• Abonentning servis profilini boshqarish
  Abonentning xizmatlardan foydalanish parametrlari ustidan boshqaruv.


• Abonentning uyali identifikatsiya raqami (MSISDN)
  Mobil abonentga berilgan xalqaro telefon raqami.


• Abonentning xalqaro identifikatsiya raqami (IMSI)
  Mobil tarmoqda abonentni noyob aniqlash uchun ishlatiladigan 15 xonali kod.


• Abonentning xizmat ko‘rsatish zonasi
  Abonentga xizmat ko‘rsatiladigan hudud.


• Administrator
  1. Hisoblash tizimida ishlovchi kompyuterlarning ishlashini boshqaradigan va nazorat qiladigan mutaxassis. 2. Maʼlumo...


• Batafsil izlash
  Maʼlumotlarni kengroq parametrlardan foydalangan holda qidirish imkonini beruvchi funksiya.


• Bayt
  Kompyuter xotirasining eng kichik manzilli birligi bo‘lib, odatda 8 bitdan iborat.


• Baza maʼlumotlari
  Tartiblangan va maʼlum bir tuzilmaga ega bo‘lgan, kompyuter xotirasida saqlanadigan maʼlumotlar to‘plami.


• Baza stansiyasi
  Mobil aloqa tarmoqlarida abonent qurilmalari bilan aloqa o‘rnatadigan stansiya.


• Baza
  Maʼlumotlarni yoki buyruqlarni saqlash uchun mo‘ljallangan asosiy tuzilma.


• Bit
  Kompyuter maʼlumotlarining eng kichik o‘lchov birligi. Qiymati 0 yoki 1 bo‘lishi mumkin.


• Blok sxema
  Algoritm yoki jarayonni grafik ko‘rinishda ifodalovchi diagramma.


• Bosh menyu
  Dastur yoki qurilmada asosiy buyruqlar va amallar ro‘yxati.


• Boshqaruv tizimi
  Obʼektlarni avtomatik yoki qo‘lda boshqarishni amalga oshiradigan tizim.


• Brauzer
  Internetdagi veb-sahifalarni ko‘rish uchun dasturiy taʼminot (masalan, Chrome, Firefox).


• Buffer
  Maʼlumotlarni vaqtincha saqlash uchun ajratilgan xotira sohasi.


• Bulutli texnologiyalar
  Internet orqali hisoblash resurslari va xizmatlarini taqdim etish usuli.


• Cache xotira
  Tezkor xotira va protsessor orasida joylashgan juda tezkor xotira bo‘lib, ko‘p ishlatiladigan maʼlumotlarni vaqtincha...


• CD-ROM
  Faqat o‘qish mumkin bo‘lgan kompakt-disk turidagi xotira qurilmasi.


• Chat
  Internet orqali foydalanuvchilar o‘rtasida real vaqt rejimida yozma muloqot qilish imkonini beruvchi dasturiy xizmat.


• Chip
  Elektron sxemalarning mikroskopik shakldagi plastinkaga joylashtirilgan varianti.


• Client-server
  Kompyuter tarmoqlarida xizmat ko‘rsatuvchi (server) va xizmatdan foydalanuvchi (client) qurilmalari asosida ishlovchi...


• Clipboard
  Kompyuter tizimida vaqtincha nusxa ko‘chirilgan yoki kesilgan maʼlumotlarni saqlash joyi.


• Cloud computing
  Internet orqali serverlar, saqlash joylari va ilovalardan foydalanish texnologiyasi.


• Codec
  Maʼlumotlarni siqish va qayta tiklash uchun ishlatiladigan dasturiy yoki apparat vositasi.


• Cookie
  Veb-brauzer orqali foydalanuvchi kompyuterida saqlanadigan, saytga oid kichik maʼlumotlar fayli.


• CPU
  Kompyuterning asosiy hisoblash qurilmasi bo‘lib, barcha asosiy amallarni bajaradi.


• Dastur
  Kompyuter yoki boshqa qurilmaning ishlashini boshqaradigan buyruqlar majmui.


• Dasturiy taʼminot
  Kompyuter tizimida ishlash uchun yaratilgan barcha dasturlar va ularning hujjatlari majmui.


• Dasturiy vosita
  Aniq bir vazifani bajarish uchun moʻljallangan dasturiy komponent.


• Debug
  Dasturdagi xatoliklarni topish va tuzatish jarayoni.


• Dekoder
  Shifrlangan yoki kodlangan maʼlumotlarni o‘qishga yaroqli ko‘rinishga keltiruvchi qurilma yoki dastur.


• Delphi
  Dasturlash muhiti va tili, asosan Windows ilovalarini yaratish uchun qoʻllaniladi.


• Demonstratsion versiya
  Cheklangan imkoniyatlarga ega bo‘lgan dasturiy mahsulot namuna nusxasi.


• Diagramma
  Maʼlumotlarni grafik ko‘rinishda ifodalash vositasi.


• Disk fayl tizimi
  Diskda maʼlumotlarni tashkil qilish va ularga murojaat qilish usuli.


• Disk
  Maʼlumotlarni saqlash uchun moʻljallangan magnit yoki optik tashuvchi qurilma.


• Disket
  Hajmi kichik, magnit qoplamali plastik plastinkadan iborat maʼlumot tashuvchi.


• DNS
  Internetdagi domen nomlarini IP-manzillarga moslashtiruvchi tizim.


• Doimiy xotira
  Faqat oʻqish mumkin bo‘lgan va ishlab chiqarishda yozilgan xotira turi.


• Domain
  Internetdagi nomlangan hudud, odatda veb-sayt manzilining bir qismi.


• Download
  Maʼlumotlarni tarmoq orqali o‘z qurilmangizga yuklab olish jarayoni.


• Draiver
  Kompyuterda apparat qurilmalari bilan ishlashni taʼminlaydigan dasturiy modul.


• Dual-core
  Bitta chip ichida ikkita mustaqil protsessor yadrosi mavjud bo‘lgan markaziy protsessor turi.


• Elektron hukumat
  Davlat organlari tomonidan aholiga Internet orqali xizmatlar ko‘rsatish tizimi.


• Elektron jadval
  Matematik hisob-kitoblarni bajarish va maʼlumotlarni tartib bilan saqlash uchun mo‘ljallangan dasturiy vosita (masala...


• Elektron kitob
  Maxsus qurilmalar yoki kompyuter orqali o‘qiladigan raqamli shakldagi kitob.


• Elektron pochta
  Internet orqali xabarlar, hujjatlar va fayllarni yuborish va qabul qilish tizimi.


• Elektron raqamli imzo
  Elektron hujjatning haqiqiyligini tasdiqlash uchun kriptografik vosita.


• Elektron tijorat
  Internet orqali tovar va xizmatlarni sotish yoki xarid qilish jarayoni.


• Emulyator
  Boshqa tizim yoki qurilma ishini taqlid qiluvchi dastur yoki apparat vositasi.


• Enkriptatsiya
  Maʼlumotlarni shifrlash orqali ularni ruxsatsiz kirishdan himoya qilish jarayoni.


• Enter
  Klaviaturadagi asosiy tugmalardan biri, buyruqni bajarishni tasdiqlash uchun ishlatiladi.


• Excel
  Maʼlumotlarni elektron jadvallar shaklida qayta ishlash imkonini beruvchi keng tarqalgan dastur.


• Faks-modem
  Faks va modem vazifalarini birlashtirgan qurilma.


• Faks
  Telefon tarmog‘i orqali hujjatlarning nusxasini uzatish usuli.


• FAQ
  Ko‘p beriladigan savollarga javoblar to‘plami.


• Fayl kengaytmasi
  Fayl turini aniqlash uchun fayl nomidan keyin yoziladigan qisqa belgi (masalan, .docx, .jpg).


• Fayl menejeri
  Fayllar va papkalarni boshqarish uchun moʻljallangan dastur.


• Fayl server
  Tarmoqda fayllarni saqlash va ulardan umumiy foydalanishni taʼminlaydigan server.


• Fayl tizimi
  Diskda fayllarni tashkil qilish va boshqarish qoidalari majmui.


• Fayl
  Kompyuter xotirasida nom va kengaytmaga ega bo‘lgan maʼlumotlar majmui.


• Faylovchi
  Fayllarni ochish, yozish yoki o‘chirish bilan ishlovchi dasturiy modul.


• Firewall
  Tarmoq xavfsizligini taʼminlash uchun kiruvchi va chiquvchi maʼlumot oqimini nazorat qiluvchi dastur yoki qurilma.


• Firmware
  Qurilmaning doimiy xotirasida joylashgan boshqaruvchi dasturiy taʼminot.


• Flash xotira
  Elektr o‘chirilganda ham maʼlumotlarni saqlab qoluvchi xotira turi.


• Flash-disk
  Kichik hajmli, qulay ko‘chma maʼlumot saqlash qurilmasi.


• Formatlash
  Disk yoki fayl tizimini qayta tayyorlash jarayoni.


• Forum
  Internetda foydalanuvchilar fikr almashadigan maxsus maydon.


• FPS
  Sekundiga chiqariladigan kadrlar soni (video va o‘yinlarda ishlatiladi).


• Fragmentatsiya
  Diskda fayl bo‘laklarga bo‘linib saqlanadigan holat.


• Freeware
  Bepul tarqatiladigan dasturiy taʼminot.


• Front-end
  Veb-ilovalarda foydalanuvchi ko‘radigan va ishlaydigan qismi.


• FTP
  Internet orqali fayllarni uzatish uchun mo‘ljallangan standart protokol.


• Gateway
  Turli tarmoqlarni birlashtirib, maʼlumot almashinuvini taʼminlaydigan qurilma yoki dasturiy modul.


• GIF
  256 ranggacha qo‘llab-quvvatlaydigan, animatsiya imkoniyatiga ega grafik fayl formati.


• Gigabayt
  Hajmi 1024 megabaytga teng bo‘lgan axborot o‘lchov birligi.


• Gigagerts
  Sekundiga milliard tebranishni ifodalovchi chastota birligi.


• GIS
  Hududiy maʼlumotlarni yig‘ish, saqlash va tahlil qilish tizimi.


• Git
  Versiyalarni boshqarish tizimi bo‘lib, dasturiy loyihalarda kodni kuzatish va boshqarish uchun ishlatiladi.


• Global tarmoq
  Butun dunyoni qamrab oluvchi kompyuter tarmog‘i (Internet asosiy misol).


• Gmail
  Google kompaniyasining bepul elektron pochta xizmati.


• GNU
  Bepul dasturiy taʼminotni rivojlantirish loyihasi.


• GPS
  Yer yuzidagi joylashuvni aniqlash uchun sunʼiy yo‘ldosh tizimi.


• GPU
  Grafik amallarni tezkor bajarish uchun moʻljallangan maxsus protsessor.


• Gradient
  Rangning bir-biriga silliq o‘tish jarayoni.


• Grafik fayl
  Rasmlar yoki grafik tasvirlar saqlanadigan fayl.


• Grafik interfeys
  Foydalanuvchi bilan dasturiy taʼminot o‘rtasidagi grafik asosidagi o‘zaro aloqa usuli.


• Grafik protsessor
  Grafik maʼlumotlarni qayta ishlash uchun mo‘ljallangan qurilma.


• Grafik redaktor
  Rasmlar va chizmalarni yaratish va tahrirlash uchun dastur (masalan, Photoshop).


• Grafik
  Maʼlumotlarni tasviriy shaklda ifodalash vositalari.


• GSM
  Mobil aloqa uchun xalqaro standart.


• GUI
  Piktogramma va oynalarga asoslangan foydalanuvchi interfeysi.


• Gyroskop
  Joylashuv va burilish burchaklarini o‘lchash uchun mo‘ljallangan qurilma.


• Haker
  Kompyuter tizimlariga ruxsatsiz kirishga harakat qiluvchi shaxs.


• Hard disk
  Maʼlumotlarni katta hajmda saqlash uchun moʻljallangan magnit disk.


• Hardware
  Kompyuterning moddiy qismi – protsessor, xotira, qurilmalar.


• Hash-table
  Maʼlumotlarni tezkor qidirish uchun ishlatiladigan maʼlumotlar tuzilmasi.


• Hash
  Maʼlumotlarni maʼlum uzunlikdagi qiymatga o‘zgartiruvchi matematik funksiya.


• HDMI
  Video va audio signallarni yuqori sifatda uzatish uchun interfeys.


• Heap
  Xotirada maʼlumotlarni dinamik joylashtirish uchun ajratilgan soha.


• High-level language
  Dasturlash tillarining inson tushunishiga yaqin ko‘rinishi (C, Java).


• Host
  Tarmoqdagi kompyuter yoki qurilma.


• Hosting
  Veb-saytlarni Internetda joylashtirish xizmati.


• Hotkey
  Tezkor buyruq berish uchun belgilangan tugmalar birikmasi.


• HTML
  Veb-sahifalarni yaratish uchun ishlatiladigan belgilash tili.


• HTTP
  Veb-sahifalarni uzatish uchun asosiy protokol.


• HTTPS
  Shifrlangan xavfsiz veb-aloqa protokoli.


• Hub
  Tarmoqdagi bir nechta qurilmalarni birlashtiruvchi qurilma.


• Hybrid tizim
  Turli xil texnologiyalarni o‘zida birlashtirgan tizim.


• Hyperlink
  Boshqa hujjat yoki sahifaga olib o‘tuvchi matn yoki element.


• Hypermedia
  Matn, grafik, audio va video maʼlumotlarni o‘z ichiga oluvchi gipermatnli tizim.


• Hypertext
  Boshqa hujjatlarga murojaat qilish imkonini beruvchi matn.


• Hz
  Sekundiga bitta tebranish chastotasi o‘lchov birligi.